Blog

Europejski system transportowy wchodzi w fazę głębokiej transformacji, której fundamentem jest opublikowana 22 października 2025 r. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2205 w sprawie praw jazdy. Ten przełomowy akt prawny stanowi kluczowe narzędzie realizacji unijnej strategii „Wizji Zero”, której celem jest całkowite wyeliminowanie ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych do 2050 roku. Państwa członkowskie mają czas na transpozycję przepisów do listopada 2028 roku, a ich pełne stosowanie rozpocznie się od 26 listopada 2029 roku. Reforma ta nie tylko ujednolica dokumenty, ale przede wszystkim wprowadza rewolucyjne zmiany w procesie szkolenia i egzaminowania, kładąc bezprecedensowy nacisk na interakcję człowieka z nowoczesną technologią oraz na psychologiczne aspekty prowadzenia pojazdu.

Głównym filarem nowej dyrektywy jest dostosowanie wiedzy kierowców do dynamicznego rozwoju technologii motoryzacyjnej. W centrum uwagi znalazły się zaawansowane systemy wspomagania kierowcy (ADAS) oraz systemy jazdy zautomatyzowanej, które stają się obowiązkowym elementem egzaminów teoretycznych i praktycznych. Zgodnie z nowymi wytycznymi, kandydaci muszą wykazać się gruntownym zrozumieniem nie tylko zalet, ale przede wszystkim technicznych ograniczeń systemów takich jak aktywny tempomat, asystent pasa ruchu, systemy unikania kolizji czy systemy automatycznego hamowania awaryjnego. Unia Europejska dąży do wyeliminowania zjawiska tzw. nadmiernego zaufania do technologii (ang. over-reliance), które bywa przyczyną wypadków. Przyszły kierowca musi dokładnie wiedzieć, w jakich warunkach atmosferycznych lub drogowych czujniki mogą przestać działać poprawnie oraz znać zasady bezpiecznego i natychmiastowego przejmowania kontroli nad pojazdem przez człowieka w sytuacjach krytycznych, gdy system automatyzacji osiąga swoje granice operacyjne.

Weryfikacja kompetencji nowoczesnego kierowcy wykracza poza statyczną znajomość znaków drogowych. Kluczowym elementem weryfikacji kompetencji staje się umiejętność dostrzegania zagrożeń. Dyrektywa w motywie 56 oraz Załączniku II wprost nakłada obowiązek sprawdzania „uważności i czasu reakcji” w sytuacjach dynamicznych. Oznacza to przejście na interaktywne testy percepcji ryzyka (ang. Hazard Perception Test – HPT). Jest to metodologia sprawdzona w krajach o najwyższych wskaźnikach bezpieczeństwa, gdzie kandydaci muszą reagować na dynamiczne symulacje wideo przedstawiające tzw. zagrożenia rozwijające się. Taka forma egzaminu pozwala realnie ocenić zdolność przewidywania zdarzeń na drodze, co w połączeniu z wiedzą o systemach ADAS ma stworzyć profil kierowcy świadomego i przygotowanego na wyzwania współczesnego ruchu drogowego.

Dyrektywa 2025/2205 wprowadza również szereg zmian strukturalnych, takich jak obowiązkowy, co najmniej dwuletni okres próbny dla początkujących kierowców z rygorystyczną zasadą zerowej tolerancji dla alkoholu i środków odurzających. Nowością jest ogólnounijny model jazdy z osobą towarzyszącą, umożliwiający zdobycie uprawnień kategorii B już 17-latkom, pod warunkiem prowadzenia auta pod okiem doświadczonego opiekuna. Legislacja wspiera także transformację ekologiczną, dopuszczając prowadzenie pojazdów zasilanych paliwami alternatywnymi o masie całkowitej do 4,25 tony dla  prawa jazdy kategorii B, co ma zrekompensować ciężar akumulatorów. Proces reform domknie pełna cyfryzacja – do 2030 roku elektroniczne prawo jazdy (e-prawo jazdy) w europejskim portfelu tożsamości cyfrowej stanie się formatem domyślnym w całej Unii.

W obliczu konieczności implementacji tych wymagających standardów do polskiego systemu prawnego, niezwykle istotna staje się profesjonalizacja krajowych kadr odpowiedzialnych za egzaminowanie. Decyzją Ministra Infrastruktury Dariusza Klimczaka z dnia 22.01.2026, na stanowisko przewodniczącego komisji ds. pytań na egzamin teoretyczny na prawo jazdy został powołany prof. dr hab. inż. Marcin Ślęzak, Dyrektor Instytutu Transportu Samochodowego oraz kierownik Centrum Kompetencji Pojazdów Autonomicznych i Połączonych (CK:PAP). Powierzenie tej funkcji naukowcowi o tak uznanym dorobku merytorycznym ma na celu pilne dopracowanie bazy pytań egzaminacyjnych, wyeliminowanie błędów z przeszłości oraz skuteczne wdrożenie nowoczesnych metodologii badających percepcję ryzyka i wiedzę o systemach ADAS, zgodnie z najnowszymi wytycznymi europejskimi.